امام غائب از نظر

در روايات وارده از حضرات معصومين عليهم السلام، بارها به اين نکته تصريح شده است که براي قرآن شريف، در وراي ظاهر نوراني آن، بطن‌هايي وجود دارد. رسيدن به باطن قرآن و درک مفاهيم عاليه آن جز با استفاده از محضر پر خير و برکت اهل‌بيت عصمت و طهارت و همچنين رعايت طهارت و پاکيزگي باطني خود غير ممکن است.

تفسير قرآن کريم که در حقيقت بيان شرح و توضيح پيرامون ظواهر آيات است تنها بر عهده علماء رباني که در محضر و مکتب ائمه معصومين عليهم السلام تلمذ کرده‌اند با رعايت اصول تفسير و دوري از تفسير به رأي و ميل شخصي ممکن است. اما تأويل آيات و بيان مصاديق خاص براي آن‌ها تنها بر عهده پيامبر مکرم اسلام و اهل‌بيت گرامي آن حضرت مي‌باشد و ديگران اجازه تأويل آيات به خلاف معاني ظاهري آن‌ها را ندارند.

در بيان تأويل آيه 30 سوره مبارکه ملک اين‌چنين روايت شده است:

« قُل أرءيتم إن اصبحَ ماءوکم غوراً فمن يأتيکم بماءٍ معين »

(بگو بنگريد که اگر آب که مايه زندگاني شماست، صبح‌گاهي همه به زمين فرو رود کيست (به جز خداوند) که باز براي شما آب گوارا پديد آورد؟)

حضرت امام باقر عليه السلام مي‌فرمايند: اين آيه درباره امامي نازل شده است که قيام به عدل الهي مي‌کند (حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه) مي‌گويد: اگر امام شما پنهان گردد و نمي‌دانيد کجاست، چه کسي براي شما امامي مي‌فرستد که اخبار آسمان‌ها و زمين و حلال و حرام خدا را براي شما شرح دهد؟ سپس فرمودند: به خدا سوگند تأويل اين آيه نيامد و خواهد آمد.^۱

از حضرت موسي بن جعفر عليه السلام درباره معناي آيه پرسيدند، حضرت فرمودند: معناي آن اين است که هرگاه مفقود نموديد امام خود را، و از نظر شما غائب و پنهان گرديد و مشاهده جمال او ننموديد، چه کسي به سوي شما امام و پيشوائي آورد؟^۲

همچنين حضرت رضا عليه السلام در اين‌باره فرمودند: ائمه ابواب و درهايي هستند ميان خداوند و مخلوقاتش، و آب در اين آيه علم و دانش امام است. و مقصود آن است اگر شما مردم صبح نموديد و امام خود را در پس پرده غيبت مشاهده کرديد، کيست که علم و دانش امام را به سوي شما آورد؟ و چه کسي امام جديدي به مانند امام غائب به سوي شما مي‌فرستد؟^۳

ابن بابويه ذيل آيه فوق از عمار ياسر روايت کرده، گفت: در رکاب پيغمبر صلي الله عليه و آله به جهاد رفته بودم. اميرالمومنين علي عليه‌السلام، جمعي از کفار را به قتل رسانيد. حضور پيامبر عرض کردم: اي رسول خدا، اميرالمومنين آن‌طوري که سزاوار بود در راه خدا جهاد کرد. فرمودند: اي عمار! علي از من و من از علي هستم. او وارث علم و قاضي دين من است. اگر علي نبود مومن محض و خالص، شناخته نمي‌شد. بعد از من، جنگ با او، جنگ با من است و دشمني با او دشمني با من است و دشمني با من دشمني با خداست. تسليم او تسليم من، و تسليم من تسليم با خداست. او پدر دو سبط من است و ائمه معصومين از صلب علي است و مهدي اين امت از فرزندان علي است. عرض کردم: فدايت گردم، مهدي کيست؟ فرمودند: اي عمار! خداوند با من عهد فرموده که بيرون آورد از صلب حسين فرزندم، نه امام و نهمي آن‌ها از نظر مردم غائب مي‌شود چنان‌که خداوند مي‌فرمايد:

« قُل أرءيتم إن اصبحَ ماءوکم غوراً فمن يأتيکم بماءٍ معين »

غيبت او طولاني است، بر مي‌گردند از آن حضرت طايفه‌اي و ثابت و برقرار مي‌مانند بر حضرتش طايفه‌اي ديگر از مردم در آخرالزمان. خارج و ظاهر گردد و دنيا را پر از عدل و داد کند، پس از آن‌که مملو از جور و ستم بوده و جهاد مي‌کند بر تأويل قرآن. چنان‌که من جهاد نمودم بر تنزيل قرآن. نام او نام من است و شباهت تام به من دارد. اي عمار! به همين زودي‌ها پس از من فتنه‌هايي برپا شود. هرگاه فتنه‌اي برخاست، از علي پيروي کن. علي با حق است و حق با علي ... ^۴.

1 - تفسير نمونه ذيل آيه 30 سوره ملک

2 و 3 و 4 – تفسير جامع ذيل آيه 30 سوره ملک

مرغ دلم راهي قـــــــــــــــــــــــــــــــــم ميشود / در حرم امن تو گم ميشود / عمه سادات سلام عليک / روح عبادات سلام عليک / عمه سادات بگو کيستي ؟ / فاطمه يا زينب ثانيستي ؟ /از سفر کرببلا امدي؟ / يا که بدنبال رضا امدي؟ / کاش شبي مست حضورم کني / با خبر از وقت ظهورم کني

حضرت فاطمه معصومه (س) در روز اول ذيقعده سال 173 هجري، در شهر مدينه چشم به جهان گشود. اين بانوي بزرگوار، از همان آغاز، در محيطي پرورش يافت که پدر و مادر و فرزندان، همه به فضايل اخلاقي آراسته بودند. عبادت و زهد، پارسايي و تقوا، راستگويي و بردباري، استقامت در برابر ناملايمات، بخشندگي و پاکدامني و نيز ياد خدا، از صفات برجسته اين خاندان پاک سيرت و نيکو سرشت به شمار مي رفت. پدران اين خاندان، همه برگزيدگان و پيشوايان هدايت، گوهرهاي تابناک امامت و سکان داران کشتي انسانيت بودند.

سرچشمه دانش

 حضرت معصومه (س) در خانداني که سرچشمه علم و تقوا و فضايل اخلاقي بود، پرورش يافت. پس از آنکه پدر بزرگوار آن بانوي گرامي به شهادت رسيد، فرزند ارجمند آن امام، يعني حضرت رضا (ع) عهده دار امر تعليم و تربيت خواهران و برادران خود شد و مخارج آنان را نيز بر عهده گرفت. در اثر توجهات زياد آن حضرت، هر يک از فرزندان امام کاظم (ع) به مقامي والا دست يافتند و زبانزد همگان گشتند. ابن صباغ ملکي در اين باره ميگويد: «هر يک از فرزندان ابي الحسن موسي معروف به کاظم، فضيلتي مشهور دارد». بدون ترديد بعد از حضرت رضا (ع) در ميان فرزندان امام کاظم (ع)، حضرت معصومه (س) از نظر علمي و اخلاقي، والامقام ترين آنان است. اين حقيقت از اسامي، لقب ها، تعريف ها و توصيفاتي که ائمه اطهار (ع) از ايشان نموده اند، آشکار است و اين حقيقت روشن مي سازد که ايشان نيز چون حضرت زينب (س) «عالمه غير معلمه» بوده است. 

مظهر فضايل

 حضرت فاطمه معصومه (س) مظهر فضايل و مقامات است. روايات معصومان (ع) فضيلت ها و مقامات بلندي را به آن حضرت نسبت مي دهد. امام صادق (ع) در اين باره مي فرمايند: «آگاه باشيد که براي خدا حرمي است و آن مکه است؛ و براي پيامبر خدا حرمي است و آن مدينه است. و براي اميرمؤمنان حرمي است و آن کوفه است. بدانيد که حرم من و فرزندانم بعد از من، قم است. آگاه باشيد که قم، کوفه کوچک ماست، بدانيد بهشت هشت دروازه دارد که سه تاي آن ها به سوي قم است. بانويي از فرزندان من به نام فاطمه، دختر موسي، در آن جا رحلت مي کند که با شفاعت او، همه شيعيان ما وارد بهشت  مي شوند.»

مقام علمي حضرت معصومه (س)

 حضرت معصومه (س) از جمله بانوان گرانقدر و والا مقام جهان تشيع است و مقام علمي بلندي دارد. نقل شده که روزي جمعي از شيعيان، به قصد ديدار حضرت موسي بن جعفر (ع) و پرسيدن پرسش هايي از ايشان، به مدينه منوره مشرف شدند. چون امام کاظم (ع) در مسافرت بود، پرسش هاي خود را به حضرت معصومه (س) که در آن هنگام کودکي خردسال بيش نبود، تحويل دادند. فرداي آن روز براي بار ديگر به منزل امام رفتند، ولي هنوز ايشان از سفر برنگشته بود. پس به ناچار، پرسش هاي خود را باز خواستند تا در مسافرت بعدي به خدمت امام برسند، غافل از اين که حضرت معصومه (س) جواب پرسش ها را نگاشته است. وقتي پاسخ ها را ملاحظه کردند، بسيار خوشحال شدند و پس از سپاسگزاري فراوان، شهر مدينه را ترک گفتند. از قضاي روزگار در بين راه با امام موسي بن جعفر (ع) مواجه شده، ماجراي خويش را باز گفتند. وقتي امام پاسخ پرسش ها را مطالعه کردند، سه بار فرمود: پدرش فدايش.

فضيلت زيارت

 دعا و زيارت، پر و بال گشودن از گوشه تنهايي، تا اوج با خدا بودن است. دعا و زيارت، جامي است زلال از معنويت ناب درکام عطشناک زندگي؛ و زيارت حرم معصومه (س)، بارقه اميدي در فضاي غبارآلود زمانه، فرياد روح مهجور در هنگامه غفلت و بي خبري، و نسيمي فرحناک و برخاسته از باغستان هاي بهشت است. زيارت مرقد فاطمه معصومه (س)، به انسان اعتماد به نفس مي دهد، و او را از غرق شدن در گرداب نوميدي باز مي دارد و به تلاش بيشتر دعوت مي کند. زيارت مزار با صفاي کريمه اهل بيت (س)، سبب مي شود که زائر حرم، خود را نيازمند پروردگار ببيند، در برابر او خضوع کند، از مرکب غرور و تکبر- که سرچشمه تمامي بدبختي ها و سيه روزي هاست- فرو آيد و حضرت معصومه (س) را واسطه درگاه پروردگار عالميان قرار دهد. بر همين اساس است که براي زيارت آن حضرت، پاداش بسيار بزرگي وعده داده شده و آن، ورود به بهشت است. در اين باره از امام جواد (ع) نقل شده که فرمود: «هر کس عمه ام را در قم زيارت کند، بهشت از آن اوست».

برگزيدن شهر قم

پس از آنکه حضرت معصومه (ع) به شهر ساوه رسيد، بيمار شد. چون توان رفتن به خراسان را در خود نديد، تصميم گرفت  به قم برود. يکي از نويسندگان در اين باره که چرا حضرت معصومه (س) شهر قم را برگزيد، مي نويسد: «بي ترديد مي توان گفت که آن بانوي بزرگ، روي ملهم و آينده نگر داشت و با توجه به آينده قم و محوريتي که بعدها براي اين سرزمين پيش  مي آيد - محوريتي که آرامگاه ايشان مرکز آن خواهد بود - بدين ديار روي آورد. اين جريان به خوبي روشن مي کند که آن بانوي الهي، به آينده اسلام و موقعيت اين سرزمين توجه داشته و خود را با شتاب بدين سر زمين رسانده و محوريت و مرکزيت آن را با مدفن خود پايه ريزي کرده است.

باز هـم بــهـار آمــد ،ولــی تـــو بـاز هـم نـیـامـــدی . . .

زمـیـن ســـبـز شـــده ،هــوا لـطیـف شــده ،

زمــزمــه ی پـرنــدگـان عاشــق از ایـن فــرش زیـبــای طبـیــعـت بـه گـوش مـی رســد

ولــی ،نــوایـی از تـونـمــی شــنـوم ،بــوی تــو را نـمــی شــنـوم ای گـل نــرگـس !

دل هـای سـنـگــی خـاکـیـان را مـی بـیــنـم کــه چــون لات وهـبـل وعــزی بـه نـیـســـتـی

رســیـده انـد ولـی بـاز از تــو خـبـری نـیـسـت .

نـمــی دانـم چــرا نـمــی آیــی ؟

هـنــوز کــودکـان جـنـگ ،زمـیـن را بـا خــون خــود آبـیـاری مـی کـنـنـد تـا مــن و تــو

ســبـزی بـهــار را بــه نـظاره بـنـشـــیـنـیـم .

هـنــوز مـســتـضـعـفـان ،آه را بـا نـالــه ســـودا مـی کــنـنـد ،تـا پــرنــدگـان مـهـاجــر در

بــهـار نـغـمـــه ی عـشـــق ســر دهــنـد .

هـنـــوز یـتــیـمـان بـا حـضــور تــو بــهـانـــه ی بـابـا نـمــی گـیــرنـد ،تــا بــهـار ، بــهـار

بـمــانــد .

هـنــوز مـجـاهــدان ،جــان خـــود را نـثــار آرمـان هـای الـهـی تــو مــی کـنـنـد ،تـا هــوای

بــهـار لــطیــف بـمــانــد ،

ولــی تــو بـاز هـم نـیــامــدی ،

نـیــامــدی تـا هـمـیـشـــه ی روزگــاران بــهـاری شـــود .

ایــن جـا هــمـه تــو را مــی خــواهـنــد ای مـهـــربــان !

پـس بـیــا و بـا مــهـربــانــی هـمـیـشـــگـی ات دســت نــوازش بــر عـرش و فـــرش بـکــش